Diest is gekend voor zijn Gildenbier, een zoet bruin bier.  Het zoet en naar caramel smakend bruin bier, is een brouwsel van 17 Plato, 5.1 % alcohol in gewicht, 6.3 in volume.  Het is gebrouwen uit drie moutsoorten, met een dosis kandijsuiker in de ketel en het rijpingsvat.  
De ervaren drinker kan u getuigen dat deze klassieker onder de bruine bieren een zacht en onschuldig bier lijkt, maar dit niet is wanneer je er teveel van hebt gedronken. 
In dit artikel wil ik een bondig historisch overzicht geven van de Diestse brouwerijen en hun bieren.

7^de tot de 15^de eeuw: ontstaan van de ambachtelijke brouwerijen

Reeds in de vroege middeleeuwen werd bier op kleinschalige manier gemaakt en verbruikt.  Pas toen de Heilige Benedictus van Nursia (480-543) de monniken gebood in hun eigen levensonderhoud te voorzien, werd de basis gelegd voor het ambachtelijk brouwerijwezen.
In de 7^de eeuw was de Benedictusregel in geheel Europa verspreid en werd rond de abdijen en kloosters aan akkerbouw en veeteelt gedaan, werden kazen, brood, wijn en bier gemaakt.
Het brouwen van bier had goede redenen: het bier was een populaire drank dat als vloeibaar voedsel werd aanzien.  Het gewone drinkwater kon bacteriën van cholera, pest en tyfus verspreiden, deze bacteriën werden gedood bij het bereiden van het bier. De legende dat de heilige Arnoldus (†1087), stichter van een Benedictijnerabdij in Oudenburg, een pestepidemie in de streek wist te bedwingen door de bevolking gehopt bier te laten drinken, maakte hem patroonheilige van het brouwersambacht.
Eerst werd bier gebrouwen door de talrijke kloosters en abdijen van de Benedictijnen en cisterciënzers, later werd dit ook gedaan op de kastelen, de grote domeinen en boerderijen.
Naarmate het bier brouwen een belangrijke rol gingen spelen in het sociaal en economisch leven, gingen de lokale, geestelijke en wereldlijke machthebbers verordeningen uitvaardigen en cijns (belastingen) heffen. 

Bier was in die tijd ook een geliefde drank bij onze heersers. Jan I, hertog van Brabant (1261-1294) en ook gekend als Jan Primus, versloeg in 1288 graaf Gelre te Woerdingen en werd hierdoor hertog van Limburg.  Bij deze overwinning zou hij een groot bierfestijn georganiseerd hebben waarbij hij schrijlings op een vat bier gezeten met een kroes in de hand, het hele feest hebben meegevierd.  Over de vorst Gambrinus (Cambrinus) bestaan ook heel wat verhalen, aangezien hij in vele Europese landen wordt aanzien als de uitvinder en de god van het bier. 
Door de vernieling van de wijngaarden tijdens de Spaanse oorlogen in de tweede helft van de 14^de eeuw, werden de brouwerijen talrijker. In deze periode werd het gebruik van hop bij het brouwen van bier algemeen.  

Het Diestse gildenbier zou voor het eerst gebrouwen zijn in 1389 om de koning van de schuttersgilde te vieren.  Het bier werd door de gilden zelf gebrouwen in de afgehuurde brouwerij (het Paanhuis). Het brouwsel werd nadien een jaar opgeslagen op het stadhuis vooraleer het werd gedronken op de gildefeesten.

16^de 19^de eeuw: het brouwen van wit bier, de belangrijkste bedrijvigheid in Diest

In de zestiende eeuw kenden handel, nijverheid en landbouw en dus ook het brouwerijwezen een bloeiende periode.  Het bier was de meest populaire en betaalbare drank: in 1525 dronk men in Diest per jaar en per hoofd 250 tot 300 liter bier. De Diestse herbergiers brouwden sinds 1545 hun bier in het stadspaanhuis op de Kaai. 
Terwijl er door de welvaart van de bevolking en de handel met overzeese gebieden, een algemene vermindering van de consumptie van bier ten voordele van koffie, thee, wijn en sterke dranken wordt vastgesteld, is er een productietoename in de Diestse brouwerijen.  
Zo hadden de Diestse brouwerijen tijdens de laatste helft van de 18^de eeuw hun productie sterk zien toenemen, nl. van ca. 37.200 hl in 1750 naar meer dan 53.000 hl in 1775.  De uitvoer steeg van 30.250 hl naar 46.750 hl in dezelfde periode.  Voor het laatste kwart van de 18^de eeuw zijn geen cijfers bekend, maar de schaarse productiegegevens wijzen toch in de richting van een verdere toename.(2)   
In 1828 werd in Diest 100.874 hl bier gebrouwen, waarvan 84.556 hl uitgevoerd werden.  
Vanaf 1845 kende de Diestse bierproductie een terugval door de dure graanprijzen.  In 1849 waren in Diest nog 21 brouwerijen actief, bediend door 21 brouwers en 32 brouwertappers.(3)

1860: introductie van het Diesters bruin bier

Toen omstreeks 1860 een aantal brouwers het initiatief namen een nieuw soort bruin bier te brouwen, nam de productie terug toe.  De brouwers gebruikten goedkopere uitheemse granen en voegden kalk toe tijdens het brouwproces om de donkere kleur te verkrijgen.(4)  
In 1896 telde Diest nog 18 actieve brouwerijen maar diende één voor één in de 20^ste eeuw hun deuren te sluiten.

Terwijl actueel de grote brouwerijen de Belgische markt hebben gemonopoliseerd, is er terug een opbloei van kleine ambachtelijke brouwerijen merkbaar.  Actueel is in Diest enkel huisbrouwerij Duysters (sinds 1995) actief met het brouwen van de Drossaard, Loterbol, Loterbol blond en Loterbol bruin. Deze brouwerij heeft een jaarlijkse productie van 60 hl.(5)

Gezondheid !
Patrick Pasmans

Voetnoten
(1) Limerick van de zesde jaars TSO (KTA2-Diest) ‘beste inzending uit Groot-Diest’. Uit: “Dichter bij Diest…”, een tuin vol woorden (reeks: Oranjestad met allure), Diest, 2002, 79blz.
(2) M. Van Der Eycken, Handel en nijverheid, blz. 101, voetnoot 11. 
(3) M. Van Der Eycken, o.c., 103-104
(4) M. Van Der Eycken, o.c., 105
(5) Brouwerij Duysters, Michel Theysstraat 58a, 3290 Diest, Tel. 013/32 36 28. Een bezoek aan de brouwerij is mogelijk.

Bibliografie
Lambrechts J., Bier zelf brouwen, Helios Kapellen, 1989. 
Van Der Eycken, M., Geschiedenis van Diest, stadsbestuur Diest, 1980.
Van Der Eycken, M., Handel en nijverheid, uit  “Diest in de vorige eeuw”, 1986, blz. 100-111

© 15-09-2003 P. Pasmans

Aanbevolen online artikelen:

 - de geschiedenis van het bier